• Marianne van Dijk

De sluip moordenaar: Zand!


Een gezond, gelukkig en fit paard is wat iedere paardeneigenaar wenst. Voor een paard is hun spijsverteringsstelsel van essentieel belang voor hun gezondheid. Vergeleken met andere diersoorten zijn paarden helaas erg gevoelig voor darmproblemen. Een grote reden hiervoor is dat de lengte van hun maag-darm kanaal relatief erg lang is. Bij een volwassen paard moet voedsel een reis van zeker wel 35 meter afleggen. Als het aan een stuk rechtdoor zou gaan, zou het mogelijk minder spannend zijn allemaal. Maar de darmen van paarden liggen in haakse bochten en zijn daarom ook gevoelig voor verstoppingen.



Koliek

Koliek is voor vele paardeneigenaren een van de grootste nachtmerries. Als een paard last heeft van zijn buik (darmen), dan noemt men de uiting van de pijn daarvan: koliek. Het is dus een verzamelnaam voor als je paard zich niet lekker voelt en het te maken heeft met zijn spijsverteringsstelsel. Zoals elke pijn kan het matig tot heel heftig zijn en de uiting hiervan kan voor elk paard verschillend zijn. Een paard met buikpijn geeft vaak een onrustig beeld: afwisselend staan en liggen, rollen, zwiepen met de staart, schrapen met de voorbenen, flink zweten. Maar er zijn ook paarden die geen onrustig beeld geven maar heel erg naar binnen keren: verminderde eetlust, snellere ademhaling, grote neusgaten, gestrekt gaan staan (alsof ze moeten plassen), een algehele apathische indruk.

Bij sommige paarden zal het dus heel makkelijk te herkennen zijn dat ze pijn hebben en dat er iets mis is. Bij anderen zal het mogelijk niet heel snel opvallen. Blijf dus altijd alert als jouw paard ander gedrag vertoont, dit kan een teken zijn dat er iets mis is.


Hoe ontstaat koliek?

Een van de meest gestelde vragen aan een dierenarts als een paard koliek heeft is: “Maar hoe kan dit nou ontstaan?” Soms is er een hele duidelijk reden van het ontstaan van de koliek. Denk bijvoorbeeld aan een grote voer verandering (paarden zijn hier erg gevoelig voor en dit moet altijd geleidelijk). Maar in veel gevallen luidt het antwoord als volgt:

“Dat weten wij vaak niet. Het darmstelsel van paarden is vergeleken met andere dieren zo slecht in elkaar gezet, dat wij ons eerder moeten afvragen waarom het niet vaker voorkomt.”

Voor velen is dit een totaal niet bevredigend antwoord en wordt je hier toch een beetje zenuwachtig van. Betekent dat men nul controle heeft of een paard wel of niet koliek krijgt? Bekent het dat wij er niets aan kunnen doen? Gelukkig niet! Hoewel er verschillende vormen van koliek zijn, ga ik mij hier beperken tot zandkoliek.


Zand in de darmen


Zandkoliek ontstaat pas bij een grote hoeveelheid zand in de darmen. Zand in de darmen kunnen paarden van alle leeftijden mee te maken hebben en het hoeft niet meteen te betekenen dat ze hier last van hebben. Elk paard krijgt af en toe wat zand binnen en voor een gezond paard is dit ook geen enkel probleem. Zolang de paarden voldoende structuurrijk ruwvoer krijgen (vezels zijn hiervoor erg belangrijk) en een gezonde darmwerking hebben lukt het ze meestal om de kleine beetjes zand zelf eruit te werken. Het probleem ontstaat echter als er meer zand wordt ingenomen dan dat een paard er uit kan werken. Of als er toch in de haakse bochten van de darmen zand blijft hangen en het langzaam een ophoping veroorzaakt.

Als paarden er last van krijgen gaat het niet om een paar gram zand in de darmen, maar het gaat dan om tientallen kilo’s zand. Door de zwaartekracht zal het zand onderin de buik komen te liggen en daar een zandbank veroorzaken. Als het eenmaal om zoveel zand gaat, is het ook heel moeilijk om dat eruit te krijgen. Je kan je dan voorstellen dat het laagje voor laagje uit de darmen moet worden verplaatst. Een goede darmwerking is dus van essentieel belang hiervoor, maar als er al zoveel zand in de darmen zit, vermindert het ook de darmwerking en blokkeert het de opname van voedingsstoffen.




Eerder herkennen

Helaas wordt er vaak pas aandacht aan dit probleem geschonken als het te laat is en moet een paard in een kliniek verder geholpen worden. Waar kan jij als paardeneigenaar op letten als aanwijzing dat je paard mogelijk last heeft van teveel zand in zijn darmen? Een paard kan één of een combinatie van deze symptomen met zand in het spijsverteringskanaal vertonen:

- Depressie

- Een verminderde eetlust

- Afvallen en moeilijk aankomen, ondanks wat je ze te eten geeft.

- Ineens wisselende mest (waterige, slappe mest)

- Gestrekt staan (alsof ze moeten plassen) - Vaak 7 tot 10 dagen vóór het begin van tekenen van koliek losse, donkere, zanderige uitwerpselen. - Niet werkwillig/lastig onder het zadel/ allerlei (vage) verschijnselen in de beweging - Gevoeligheid aan de rechterlies en achter het zadel (zand hoopt zich vaak op in de blinde darm en kan een zware laag vormen op de bodem. De blinde darm zit ‘opgehangen’ aan het skelet van het paard vanuit de rechterlies en achter het zadel)


Door ophoping van zand in de dikke darm kan het irritatie veroorzaken en water niet goed meer worden opgenomen. Hierdoor kan je inconsistente mest krijgen. Deze zelfde theorie verklaart waarom paarden met veel zand afvallen of niet in staat zijn om aan te komen. De darmwand van het paard is dan ook beschadigd en voedingsstoffen worden minder goed opgenomen/aangemaakt. Vanwege de schade die zand veroorzaakt, kan dit ongemak en pijn veroorzaken die tot depressie, verminderde eetlust of koliek leiden. Tijdens beweging (denk ook aan rijden) kan zand schuren tegen de darmwand en kan dit erg pijnlijk zijn. Paarden kunnen hierdoor minder werkwillig zijn of juist vluchtgedrag gaan vertonen.

Het is erg belangrijk om ons te realiseren dat de ophoping van zand in de darmen geen kwestie is van weken maar eerder van jaren! Veel paarden hebben al jaren last van dit probleem en weten we pas wat er mis is, als het ook goed mis is. Als je je paard niet van jongs af aan hebt, weet je ook niet waar hij heeft gestaan en dan kan het zomaar zijn dat je een paard hebt gekocht dat al teveel zand heeft in zijn darmen zonder dat je dat weet.


Hoe weet je het zeker?

De enige manier momenteel om zeker te weten dat je paard teveel zand heeft in zijn darmen is om een röntgenfoto te laten maken (dit kan bijvoorbeeld de kliniek in Utrecht). Er is ook een test die je thuis kan doen die veel dierenartsen adviseren en zelf nog uitvoeren, maar die is naar mijn mening niet betrouwbaar (zie mest test). Als er namelijk door middel van deze test geen zand te vinden is, zou het zomaar kunnen betekenen dat het je paard niet lukt om zand uit te scheiden ondanks dat er een hele zandbank in ligt. En als je wel veel zand in de mest terug vindt, duidt het er zeker op dat er zand in de darmen zit, maar ook dat je paard het aan het verwerken is en dan weet je nog niet hoeveel zand erin zit. Als je deze test doet, is het belangrijk om het meerdere keren per dag en meerdere dagen achter elkaar te doen. Zand komt niet altijd eruit, het gaat met vlagen. Zie de uitkomsten als informatie maar je kan er geen zekere conclusies uittrekken.


Voorkomen is beter dan genezen

Hoe kan je het beste voorkomen dat jouw grote vriend problemen krijgt met zijn spijsvertering? Vele paarden in Nederland staan langere tijd in de winter in zand-paddocks (zonder ruwvoer) en in de zomer op kort afgegraasde weides. Een van de hoogste prioriteiten is te proberen zoveel mogelijk te voorkomen dat je paard (veel) zand inneemt. Helemaal voorkomen is niet mogelijk maar je kan er zeker wel rekening mee houden om het te beperken. Huisvesting van je paard is een van de belangrijkste factoren om teveel zand in de darmen te voorkomen:

- Onbeperkt vrije beweging (spijsvertering van paarden is hiervan afhankelijk)

- Onbeperkt en goed structuurrijk ruwvoer (vezels nodig om het zand te transporteren)

- Hooi niet voeren op zand of korte weides (aan te raden is het gebruik van hooinetten, hooibakken en het verharden van de voerplekken)

- Regelmatig voeren van psyllium en/of lijnzaad (over hoe vaak, wanneer, in welke vorm en hoeveel psyllium of lijnzaad je dan moet voeren, daar lopen de meningen behoorlijk over uiteen). Een goede huisvesting van je paard is van essentieel belang voor het zoveel mogelijk beperken van de zand innamen, maar als je paard al teveel zand in zijn darmen heeft zal het helaas geen geneesmiddel zijn.

De sluipende moordenaar

Het opbouwen van zand in de darmen is iets wat zich in jaren afspeelt en niet van de ene op de andere dag gebeurt. Als paarden het zand niet goed kunnen afvoeren is het erg gevaarlijk en is het belangrijk dat wij als paardeneigenaren ons bewust zijn van de mogelijke symptomen hiervan. Voordat men altijd maar zegt “Ja maar zo is mijn paard altijd al geweest”, hoop ik dat als het om bovengenoemde symptomen gaat, dat ze zich nog eens goed achter de oren gaan krabben. Als jouw paard moeilijk aankomt, denk dan niet alleen aan een wormbesmetting, maar hou zand ook in je achterhoofd als mogelijke oorzaak. Paarden zijn over het algemeen alerte, werkwillige en aanwezige dieren. Als jouw paard dat niet is, is het niet onverstandig om wat verder te zoeken naar een mogelijk onderliggende oorzaak. Bronnen: http://www.vetfolio.com/internal-medicine/equine-sand-colic https://wpamc.com/2015/09/03/sand-colic/ http://zandkoliek.nl/wp/tag/paraffine/


0 keer bekeken